توصیه‌های حفظ جنین؛ راهنمای پیشگیری از سقط و زایمان زودرس در طب ایرانی

«حفظ جنین» یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مادران باردار است. این نگرانی در خانم‌هایی که سابقه سقط، خونریزی بارداری، کوتاهی دهانه رحم یا زایمان زودرس داشته‌اند، بیشتر احساس می‌شود.

در این مقاله می‌خواهیم درباره توصیه‌ها و پرهیزهای سبک زندگی برای حفظ جنین صحبت کنیم و دیدگاه پزشکی رایج و طب سنتی ایران را در کنار یکدیگر قرار دهیم.

پیش از هر چیز باید بدانید که هیچ غذا، دارو یا توصیه‌ای نمی‌تواند از همه موارد سقط یا زایمان زودرس جلوگیری کند. درصد قابل‌توجهی از سقط‌های سه‌ماهه اول به علت اختلالات کروموزومی جنین رخ می‌دهند و معمولاً نتیجه کاری نیستند که مادر انجام داده یا انجام نداده است. بنابراین مادری که با سقط مواجه شده است، نباید خود را مقصر بداند.

حفظ جنین در چه افرادی اهمیت بیشتری دارد؟

رعایت توصیه‌های سبک زندگی در تمام بارداری‌ها مفید است، اما در گروه‌های زیر اهمیت بیشتری دارد:

• خانم‌هایی که در بارداری فعلی دچار لکه‌بینی یا خونریزی شده‌اند.
• افرادی که سابقه یک یا چند سقط دارند.
• خانم‌هایی که سابقه زایمان زودرس، کوتاهی دهانه رحم یا باز شدن زودهنگام دهانه رحم داشته‌اند.
• افرادی که بارداری آنها با روش‌های کمک‌باروری و انتقال جنین شکل گرفته است.
• خانم‌هایی که بیماری‌های تیروئید، دیابت، فشار خون، بیماری‌های خودایمنی یا اختلالات انعقادی دارند.

در این افراد، توصیه‌های عمومی به‌تنهایی کافی نیست و برنامه مراقبتی باید بر اساس علت زمینه‌ای تنظیم شود.

چگونه از سقط جنین جلوگیری کنیم؟

پاسخ این پرسش برای همه خانم‌ها یکسان نیست. برخی عوامل از دست دادن جنین، مانند اختلالات ژنتیکی جنین، قابل پیشگیری نیستند؛ اما کنترل بیماری‌های مادر، ترک دخانیات، پرهیز از الکل، محدودکردن کافئین، مراقبت منظم بارداری و اجتناب از مصرف خودسرانه داروها و گیاهان دارویی می‌تواند احتمال یک بارداری سالم را افزایش دهد.

در خانمی که دچار خونریزی بارداری شده است، اولین اقدام، پیدا کردن علت خونریزی است. خونریزی ممکن است به علت تهدید به سقط، حاملگی خارج رحم، مشکلات دهانه رحم، هماتوم بارداری، جفت سرراهی یا دلایل دیگری ایجاد شده باشد. بنابراین خونریزی در بارداری نباید صرفاً با استراحت یا توصیه‌های غذایی درمان شود.

توصیه‌های سبک زندگی برای حفظ جنین

فعالیت بدنی متعادل داشته باشید

در بارداری سالم، فعالیت بدنی منظم و متعادل احتمال سقط یا زایمان زودرس را افزایش نمی‌دهد. پیاده‌روی آرام، حرکات کششی مناسب بارداری و فعالیت‌های روزمره معمولاً بی‌خطر هستند.

بااین‌حال، در صورت خونریزی، انقباض رحم، کوتاهی دهانه رحم، جفت سرراهی، پارگی کیسه آب، احساس فشار لگنی یا سابقه زایمان زودرس، نوع و میزان فعالیت باید با نظر متخصص زنان تعیین شود.

استراحت مطلق را خودسرانه انجام ندهید

برخلاف یک باور رایج، استراحت مطلق روش اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری از سقط جنین یا زایمان زودرس نیست. بی‌حرکتی طولانی می‌تواند خطر لخته‌شدن خون، ضعف عضلات، یبوست، کاهش توان جسمی و اضطراب را افزایش دهد.

اگر پزشک به علت خونریزی یا وضعیت خاصی کاهش موقت فعالیت را توصیه کرده است، مدت و حدود آن را دقیقاً از او سؤال کنید. کاهش فعالیت با استراحت مطلق چند هفته‌ای تفاوت دارد.

خواب کافی و منظم داشته باشید

کمبود خواب می‌تواند خستگی، اضطراب و اختلال در تنظیم فشار خون و قند خون را تشدید کند. بهتر است ساعت خواب و بیداری تا حد امکان منظم باشد.

در ماه‌های بالاتر بارداری، خوابیدن به پهلو، به‌ویژه پهلوی چپ، ممکن است برای بسیاری از مادران راحت‌تر باشد. بیدارشدن اتفاقی به پشت جای نگرانی ندارد و کافی است دوباره به پهلو برگردید.

از دخانیات و دود سیگار دوری کنید

سیگار، قلیان، مواد مخدر و قرارگرفتن مداوم در معرض دود دیگران با افزایش خطر محدودیت رشد جنین، مشکلات جفت، سقط و زایمان زودرس همراه است.

قلیان جایگزین ایمنی برای سیگار نیست. در صورت مصرف دخانیات، برای ترک آن از پزشک یا مراکز ترک دخانیات کمک بگیرید.

الکل مصرف نکنید و کافئین را محدود کنید

هیچ مقدار مطمئنی از الکل در بارداری شناخته نشده است. بنابراین توصیه می‌شود در تمام دوران بارداری از مصرف آن خودداری شود.

مصرف زیاد کافئین نیز با افزایش احتمال پیامدهای نامطلوب بارداری ارتباط دارد. بهتر است مجموع کافئین دریافتی از قهوه، چای، نوشابه‌های انرژی‌زا، شکلات و برخی داروها از حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در روز بیشتر نشود.

از داروها و گیاهان دارویی خودسرانه استفاده نکنید

طبیعی‌بودن یک فرآورده به معنای بی‌خطر بودن آن در بارداری نیست. برخی گیاهان دارویی می‌توانند بر انقباض رحم، فشار خون، قند خون، انعقاد خون یا عملکرد کبد اثر بگذارند.

از پاکسازی‌های شدید در بارداری اجتناب کنید

انجام حجامت، فصد، زالودرمانی، خون‌گیری غیرضروری، ایجاد اسهال شدید، استفراغ عمدی، تنقیه و مصرف مسهل‌های قوی برای یک خانم باردار توصیه نمی‌شود.

این اقدامات ممکن است موجب کم‌آبی، افت فشار خون، اختلالات الکترولیتی، خونریزی یا آسیب به مادر و جنین شوند. انجام حجامت برای پیشگیری از زردی نوزاد نیز پشتوانه بالینی معتبری ندارد.

یبوست را به‌طور ایمن درمان کنید

در منابع طب ایرانی، بر دفع منظم و جلوگیری از یبوست در بارداری به ویژه بارداری های پرخطر تأکید شده است. از نظر پزشکی رایج نیز درمان یبوست برای کاهش درد، نفخ، هموروئید و زورزدن اهمیت دارد.

مصرف مایعات کافی، میوه و سبزی متناسب با وضعیت فرد، غلات کامل و فعالیت بدنی ملایم می‌تواند کمک‌کننده باشد. در صورت ادامه یبوست، داروهای مجاز در بارداری باید با تجویز پزشک انتخاب شوند.

اضطراب را مدیریت کنید، اما خود را مقصر ندانید

ترس و نگرانی پس از خونریزی یا سابقه سقط طبیعی است. بااین‌حال، جست‌وجوی مکرر علائم در اینترنت، خواندن تجربه‌های ترسناک و بررسی مداوم نشانه‌های بدن می‌تواند اضطراب را تشدید کند.

اطلاعات خود را از پزشک و منابع معتبر دریافت کنید و برای پرسش‌های خود یک فهرست تهیه کنید تا در ویزیت مطرح شوند. اگر اضطراب باعث بی‌خوابی، حملات هراس، اختلال در غذاخوردن یا ناتوانی در انجام فعالیت‌های معمول شده است، از روان‌شناس یا روان‌پزشک کمک بگیرید.

نزدیکی در دوران بارداری

در یک بارداری طبیعی و بدون عارضه، رابطه جنسی معمولاً باعث سقط نمی‌شود.

اما در موارد زیر باید تا زمان ارزیابی پزشک از نزدیکی و دخول واژینال اجتناب شود:

• وجود خونریزی یا لکه‌بینی فعال
• درد و انقباض رحمی
• جفت سرراهی یا پایین‌بودن جفت
• پارگی یا احتمال پارگی کیسه آب
• کوتاهی یا نارسایی دهانه رحم
• سابقه یا علائم زایمان زودرس

پس از مشخص‌شدن علت خونریزی، پزشک تعیین می‌کند که محدودیت نزدیکی تا چه زمانی ادامه داشته باشد.

پرهیز از گرمای شدید

حمام کوتاه با آب ولرم در بارداری ممنوع نیست. آنچه مناسب نیست، ماندن طولانی در محیط بسیار گرم، حمام با آب داغ، جکوزی داغ و سوناست؛ زیرا ممکن است دمای مرکزی بدن را بالا ببرد یا موجب افت فشار و سرگیجه شود.

پس از حمام به‌آرامی بلند شوید و در صورت ضعف، تپش قلب یا سرگیجه از محیط خارج شوید.

پیشگیری از سقط جنین در طب ایرانی

در منابع طب ایرانی، حفظ تعادل در خوردن، خواب، حرکت، دفع مواد زائد و حالات روانی از پایه‌های سلامت بارداری شمرده شده است.

در این منابع، پرخوری، گرسنگی طولانی، فعالیت بسیار شدید، ضربه، بی‌خوابی، ترس و غم شدید، یبوست و مصرف برخی خوراکی‌ها یا داروهای دارای اثر قاعده‌آور از عوامل نامناسب برای بارداری دانسته شده‌اند.

پیشگیری از زایمان زودرس در طب ایرانی و پزشکی رایج

زایمان زودرس به تولد قبل از پایان هفته ۳۷ بارداری گفته می‌شود. پیشگیری از آن بیش از هر چیز به شناسایی عوامل خطر وابسته است.

خانم‌هایی که سابقه زایمان زودرس دارند، ممکن است به اندازه‌گیری طول دهانه رحم، پیگیری‌های نزدیک‌تر، درمان با پروژسترون در موارد منتخب یا عمل سرکلاژ نیاز داشته باشند. این اقدامات فقط با نظر متخصص زنان انجام می‌شوند.

از دیدگاه سبک زندگی، ترک سیگار، درمان عفونت‌ها، کنترل بیماری‌های مزمن، مراجعه منظم، پرهیز از فعالیت‌های بسیار سنگین و توجه به علائم هشدار اهمیت دارد.

در طب ایرانی نیز بر اجتناب از موارد زیر تأکید شده است:

• خستگی شدید
• حمل بار سنگین
• بی‌خوابی
• گرسنگی طولانی
• یبوست شدید
• فشار روانی زیاد
• زیاده‌روی در مصرف مواد غذایی لعابدار
• استفاده خودسرانه داروهای قوی

پرهیزهای غذایی مطرح‌شده در طب ایرانی

در متون طب ایرانی، به‌ویژه برای خانم‌های دارای خونریزی یا سابقه سقط و زایمان زودرس، محدودکردن غذاهای بسیار تند، بسیار ترش، بسیار نفاخ، بسیار گرم یا سرد و برخی مواد قاعده‌آور توصیه شده است.

از جمله موادی که در این منابع درباره مصرف زیاد آنها احتیاط شده است می‌توان به ادویه‌های تند، مقادیر زیاد زعفران، سرکه غلیظ، کرفس، کنجد، حبوبات نفاخ و برخی گیاهان دارویی اشاره کرد.

غذاهای حافظ جنین در طب ایرانی

در منابع طب ایرانی، برخی خوراکی‌ها به‌عنوان مواد غذایی مقوی مادر و جنین یا کمک‌کننده به کاهش لکه‌بینی و خونریزی بارداری معرفی شده‌اند. از جمله این خوراکی‌ها می‌توان به زرده پخته تخم‌مرغ، عصاره گوشت، برنج و شیربرنج، شیره انگور، نارنج، غوره و میوه‌هایی مانند سیب، گلابی، به و انار اشاره کرد.

این مواد باید متناسب با وضعیت گوارشی، مزاج، قند خون و سایر شرایط مادر مصرف شوند؛ برای مثال، شیره انگور برای زنان مبتلا به دیابت بارداری یا قند خون بالا مناسب نیست.

سه‌ماهه اول و سوم بارداری

سه‌ماهه اول، دوره تشکیل اندام‌های جنین و شایع‌ترین زمان وقوع سقط است. بنابراین مصرف داروها و گیاهان ناشناخته و مواجهه با مواد زیان‌آور در این دوره باید با حساسیت بیشتری کنترل شود.

در سه‌ماهه سوم نیز توجه به علائم زایمان زودرس اهمیت پیدا می‌کند. بااین‌حال، این موضوع به معنای بی‌اهمیت‌بودن مراقبت در سه‌ماهه دوم نیست.

علائم هشداردهنده‌ای که نیاز به بررسی فوری دارند

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، به پزشک، اورژانس زنان یا مرکز درمانی مراجعه کنید:

• خونریزی روشن یا در حال افزایش
• خروج لخته یا بافت
• درد شدید یا یک‌طرفه شکم و لگن
• سرگیجه، ضعف شدید یا غش
• درد شانه همراه با درد شکم یا خونریزی
• تب یا لرز
• خروج مایع از واژن
• انقباض‌های منظم پیش از هفته ۳۷
• احساس فشار شدید در لگن
• کاهش حرکات جنین پس از زمانی که حرکات به‌طور منظم احساس می‌شوند

جمع‌بندی

حفظ جنین تنها با خوردن یا نخوردن یک ماده غذایی امکان‌پذیر نیست.

مراقبت منظم بارداری، تشخیص علت خونریزی، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای، پرهیز از دخانیات و الکل، محدودکردن کافئین، فعالیت متعادل، خواب کافی و اجتناب از داروها و پاکسازی‌های خودسرانه، مهم‌ترین اقدامات قابل انجام هستند.

ویزیت پیش از بارداری بعدی

اگر سابقه سقط، به‌ویژه سقط مکرر، زایمان زودرس یا خونریزی‌های مکرر در بارداری دارید، بهتر است پیش از اقدام به بارداری بعدی برای ارزیابی کامل به متخصص زنان مراجعه کنید.

برای اصلاح تغذیه و سبک زندگی، درمان یبوست و اختلالات گوارشی، تنظیم خواب و بهبود وضعیت عمومی بدن، نیز چند ماه قبل از اقدام به بارداری، به پزشک متخصص طب ایرانی مراجعه کنید. زیرا پس از شروع بارداری، امکان استفاده از بسیاری از داروها و روش‌های درمانی محدودتر خواهد بود.

دستور تهیه غذاهای حافظ جنین در سایت

برای آشنایی با روش تهیه برخی غذاها و میان‌وعده‌هایی که در طب ایرانی به‌عنوان غذاهای حافظ جنین معرفی می‌شوند، می‌توانید مطالب زیر را مطالعه کنید:

• طرز تهیه خورشت به با چلو سماق
• طرز تهیه پلوی برگ مو
• طرز تهیه رب به به روش طبی
• طرز تهیه رب به خانگی
• طرز تهیه مربای به
• طرز تهیه مسقطی انار
• طرز تهیه باسلوق و مسقطی سیب و به

کپی مطالب، با ذکر نام نویسنده و لینک سایت، اخلاقی و مجاز است.

فهرست منابع